3D yazıcınızdan çıkan parçalar tasarım ölçüleriyle örtüşmüyor mu? Birbirine geçmesi gereken parçalar uymuyor, delikler küçük mü çıkıyor? Bu, 3D baskıda en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Neyse ki sistematik bir yaklaşımla boyutsal doğruluğu büyük ölçüde iyileştirmek mümkündür.
Boyutsal Hatanın Temel Nedenleri
Ölçü tutmama sorununun tek bir nedeni yoktur. Birbiriyle etkileşen birkaç faktör aynı anda devreye girebilir. Bunları tek tek ele alarak sorununuzun kaynağını bulabilirsiniz.
1. Akış Kalibrasyonu (Flow Rate / Extrusion Multiplier)
Yazıcınız gereğinden fazla filament ekstrüde ediyorsa (over-extrusion) duvarlar şişer ve parça beklenenden büyük çıkar. Az ekstrüde ediyorsa (under-extrusion) ise parça küçük ve zayıf olur.
- 100 mm filament ekstrüde etmesini söyleyin, gerçekte ne kadar çektiğini ölçün.
- E-step değerinizi buna göre ayarlayın.
- Ardından tek duvarlı bir küp basarak duvar kalınlığını kumpasla ölçün; nozzle çapıyla eşleşmeli.
- Flow rate (akış oranı) değerini slicer’da %95–105 aralığında ince ayar yapın.
2. Baskı Sıcaklığı
Yüksek sıcaklık filamentin daha akışkan olmasına yol açar; bu da kenar hassasiyetini düşürür ve parçanın şişmesine neden olabilir. Öte yandan düşük sıcaklık katmanlar arası yapışmayı zayıflatır ve büzülmeyi artırır.
- Her filament markası için üreticinin önerdiği sıcaklık aralığını deneyin.
- Sıcaklık kulesi (temperature tower) basarak optimum değeri belirleyin.
- PLA için genellikle 200–215 °C, PETG için 230–245 °C uygundur.
3. Büzülme (Shrinkage) Telafisi
Tüm termoplastikler soğurken büzülür. Bu büzülme oranı malzemeye göre değişir:
- PLA: ~%0,3–0,5
- PETG: ~%0,5–0,8
- ABS: ~%0,8–1,5
- ASA: ~%0,5–0,8
Slicer’ınızda (Cura, PrusaSlicer, Bambu Studio) Horizontal Expansion veya Shrinkage Compensation değerlerini bu oranlara göre ayarlayarak büzülmeyi telafi edebilirsiniz. Örneğin 100 mm çıkması gereken bir parça 99,5 mm çıkıyorsa slicer’da modeli %100,5 ölçeklendirin ya da horizontal expansion değerini kullanın.
4. XY Kompanzasyonu (Elephant’s Foot ve Kenar Kayması)
İlk katman diğerlerinden daha geniş basılıyorsa (elephant’s foot) bu durum altta ölçü hatasına yol açar. Bunun için:
- İlk katman akış oranını %95’e düşürün.
- Slicer’da Elephant Foot Compensation değerini 0,1–0,2 mm deneyin.
- XY Compensation (Cura: Horizontal Expansion) ile tüm katmanlardaki yatay hatayı global olarak düzeltin.
Pratik Kalibrasyon Sırası
- E-step kalibrasyonu — Önce ekstrüder adımlarını doğrulayın.
- Sıcaklık kulesi — Optimum baskı sıcaklığını belirleyin.
- Akış oranı ince ayarı — Tek duvarlı küp testi yapın.
- Kalibrasyon küpü — 20×20×20 mm küp basın, kumpasla ölçün.
- Shrinkage / XY compensation — Ölçüm sapmasına göre slicer değerini ayarlayın.
- Tekrar ölç — Hedef: ±0,1 mm veya daha iyi.
Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Faktörler
Bant Genişliği ve Katman Yüksekliği
Çok yüksek katman yüksekliği (layer height) ve geniş extrusion width kombinasyonu detay kaybına yol açar. Hassas parçalar için katman yüksekliğini nozzle çapının %25–50’sine düşürün.
Baskı Hızı
Yüksek hız, özellikle köşelerde titreşim ve rezonans yaratarak boyutsal sapmalara yol açabilir. Hassas parçaları 40–50 mm/s veya altında basın.
Nem ve Filament Kalitesi
Nemli filament, baskı sırasında buharlaşan su nedeniyle tutarsız ekstrüzyon üretir. Bu da boyutsal tutarsızlığa yol açar. Filamentinizi her zaman kuru, kapalı kutularda saklayın; gerekirse filament kurutucusu kullanın.
Sonuç
3D baskıda boyutsal doğruluk, tek bir ayarın değil bir dizi faktörün birlikte optimizasyonunun sonucudur. E-step kalibrasyonundan başlayarak sıcaklık, akış oranı ve XY kompanzasyonunu adım adım ayarlarsanız ±0,1 mm hassasiyete ulaşmak oldukça mümkündür. Sabırlı bir kalibrasyon süreci, uzun vadede hem malzeme hem de zaman tasarrufu sağlar.